آموزش باستان شناسی و عتیقه شناسی

» رمزنگاری از نقوش و علائم گورستان اِرَمو شهرستان دره شهر سنگ قبرهای متعلق به دوران اسلامیباستان شناسی و ذکر و دعاهای قرآنی

توضیحات

در این پست از سایت antique-book-treasure.ir رمزنگاری از نقوش و علائم گورستان اِرَمو شهرستان دره شهر سنگ قبرهای متعلق به دوران اسلامی را برای شما عزیزان قرار دادیم . نقوش و علائمی که بر روی سنگ قبرهای گورستان ارمو در شهرستان دره شهر نوشته شده است هر کدام معنی و مفهومی دارد . در ادامه مطلب با تصاویر و عکسهای رمزنگاری و رمزگشایی از نقوش و علائم نقش بسته بر روی سنگ قبرهای گورستان ارمو متعلق به دوران اسلامی را مشاهده خواهید کرد .

رمزنگاری از نقوش و علائم گورستان اِرَمو شهرستان دره شهر سنگ قبرهای متعلق به دوران اسلامی

رمزنگاری از نقوش و علائم گورستان اِرَمو شهرستان دره شهر سنگ قبرهای متعلق به دوران اسلامی

رمزنگاری از نقوش و علائم گورستان اِرَمو شهرستان دره شهر سنگ قبرهای متعلق به دوران اسلامی,رمزگشایی از نقوش و علائم سنگ قبرهای گورستان ارمو دره شهر,گورستان و قبرستان با نقوش و علائم بر روی سنگ قبر,معنی و مفهوم نقوش و علائم و نوشته های روی سنگ قبرهای گورستان ارمو,رمزیابی نقوش و علائم حکاکی شده بر روی سنگ قبرهای گورستان ارمو شهرستان دره شهر,کتیبه های سنگی و نقوش و علائم بر روی سنگ قبرهای گورستان متعلق به دوران اسلامی,قبرستان متعلق به دوران اسلامی,گورستان و سنگ قبرهای متعلق به زمان اسلامی,قبرستان اسلامی,گورستان اسلامی,معانی فلسفی تصاویر و نقوش نوشته شده بر روی سنگ قبرهای دوران اسلامی,تصاویر و عکسهای قبرستان و گورستان دوران اسلامی,علائم و نشانه های گورستان و قبرهای دوران اسلامی,نقوش مقرنس­ها بر بخش پیشانی سنگ یادمان عمودی و قاب محرابی ساده,نقوش گیاهی (استلیزه شده)، حیوانی، هندسی، نمادین، انسانی بر روی سنگ قبرهای گورستان اسلامی, نوشتار و آرایش سنگ قبور نمادین (آب­پاش، دوایر متحدالمرکز، مستطیل، قلیان) در سنگ قبور ارمو دره شهر,گورستان و قبرستان ارمو شهرستان دره شهر در استان ایلام

رمزنگاری از نقوش و علائم گورستان اِرَمو شهرستان دره شهر سنگ قبرهای متعلق به دوران اسلامی

رمزپردازی نقوش نمادین گورستان اِرَمو شهرستان دره شهر+تصاویر

رمزپردازی نقوش نمادین گورستان اِرَمو شهرستان دره شهر+تصاویر

رمزنگاری از نقوش و علائم گورستان اِرَمو شهرستان دره شهر سنگ قبرهای متعلق به دوران اسلامی

این کتابخانه سنگی یکی از غنی ترین گنجینه‌های اعتقادی و معیشت و به‌طورکلی فرهنگ بومی منطقه را به نمایش می گذارد. فرهنگی که در هیچ‌ یک از کتب تاریخی و سفرنامه ها اشاره ای به آن‌ها نشده است.

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا به نقل از سیمره خبر، عبّاس دولت­یاری کارشناس ارشد باستانشناسی گفت: سنگ‌قبرها یکی از پررمز و بازترین منابع تاریخ گذشتگان به شمار می­روند که برای یادبود مردگان ایجاد می­شوند. سنگ‌قبرهای هر منطقه و کشوری تحت تأثیر معماری و فرهنگ آن منطقه است. معرفی شخصیت­ها، آیات و احادیث، اشعار و سایر اطلاعات تاریخی که بر روی سنگ‌قبرها حکاکی شده مجموعة بسیار خوبی برای برسی تاریخ، فرهنگ و هنر مناطق مختلف است و حاکی از موقعیت اجتماعی، اعتقادات و باورهای مردم هر منطقه است که در اختیار بشر امروزی قرار گرفته است.

یکی از این محوطه باستانی گورستان اِرمُو در بخش ارمو از توابع شهرستان درهّ­شهر در ضلع جنوبی امام­زاده بابا سیف­الدین واقع‌شده است، با توجه به ساخت‌وسازهای دوران مختلف در امام­زاده و گسترش محوطه امام­زاده، بخشی از این گورستان در زیر قسمت­های مختلف ساختمانی و به‌ویژه غربی مجموعه بناهای خدماتی (متل­ها، مغازه­ها) قرارگرفته است. طبق آثار و شواهد و با توجه به مدارک مستند تاریخی سابقۀ این گورستان به قبل از دوران امام­زاده باباسیف‌الدین (ع) می­رسد و در زمان حیات خود بابا سیف­الدین محل دفن مریدان وی بوده است در آن زمان این قسمت در کنار دروازۀ ورودی اِرمو قرار داشته است.

رمزنگاری از نقوش و علائم گورستان اِرَمو شهرستان دره شهر سنگ قبرهای متعلق به دوران اسلامی

رمزنگاری از نقوش و علائم گورستان اِرَمو شهرستان دره شهر سنگ قبرهای متعلق به دوران اسلامی

موقعیت گورستان اِرمُو درهّ­شهر، (الف، جهت نگاه به سمت جنوب­غربی است، ب) جهت نگاه به سمت جنوب غربی است

 

بسیاری از سنگ قبور محوطه گورستان ارمو هنگام ساختن محوطه گورستان شهدای انقلاب اسلامی که در قسمت جنوبی امام­زاده احداث شد، توأم با سنگ­های قبرستان­های دیگر شکسته شده و در پی صفحه محوطه مذکور به کار رفت. مابقی قبور نیز به علل متعدد ازجمله باد، باران، عوامل انسانی شکسته شده یا سطح آن‌ها فرسایش یافته  امروزه شمار اندکی از آن­ها در محوطه باقی­مانده است.

 

رمزنگاری از نقوش و علائم گورستان اِرَمو شهرستان دره شهر سنگ قبرهای متعلق به دوران اسلامی

رمزنگاری از نقوش و علائم گورستان اِرَمو شهرستان دره شهر سنگ قبرهای متعلق به دوران اسلامی

 سنگ قبور از بین رفته توسط عوامل انسانی و عوامل طبیعی (باد و باران) گورستان اِرمُو درهّ­شهر

 

محوطه­ی مذکور گورستانی متعلق به دوران اسلامی است. آثار سطحی (سنگ‌قبرها و جهت آن‌ها) و نیز فقدان مدارکی دال بر اینکه گورستان متعلق به دوره­های قدیمی­تر است، این مطالب را ثابت می­کند. جهت همه گورهای گورستان شرقی – غربی هست. بعضی از قبرها دارای سنگ­های نوشته با مضامین خاص و نیز متعلق به حداکثر یک قرن پیش است.

 

رمزنگاری از نقوش و علائم گورستان اِرَمو شهرستان دره شهر سنگ قبرهای متعلق به دوران اسلامی

رمزنگاری از نقوش و علائم گورستان اِرَمو شهرستان دره شهر سنگ قبرهای متعلق به دوران اسلامی

 

نمونه­ از سنگ‌قبرهای تاریخ­دار متعلق به گورستان ارمو درهّ­شهر

 

موقعیت جغرافیایی درهّ­شهر:

استان ایلام با مساحتی حدود ۱۹هزارو ۸۶ کیلومترمربع از شمال به استان کرمانشاه، از غرب به کشور عراق، از جنوب به استان خوزستان و عراق و از شرق به استان لرستان محدود است و ۴۲۵ کیلومتر مرز مشترک با کشور عراق دارد. دره­شهرامروز از توابع استان ایلام است در عرض و طول جغرافیایی ۳۳ درجه و ۷ دقیقه و ۴۷ درجه و ۲۱ دقیقه در ۱۴۲ کیلومتری جنوب شرقی شهرستان ایلام و ۳۵ کیلومتری غرب شهرستان پل‌دختر، در جوار ویرانه­های شهر قدیم و در غرب آن بناشده است، گورستان اِرمو در قسمت شرقی شهر درهّ­شهر و در مسیر جاده دره­شهر به پلدختر قرار دارد و زمین­های بسیار حاصلخیز کشاورزی در این منطقه واقع‌شده‌اند.

 

رمزنگاری از نقوش و علائم گورستان اِرَمو شهرستان دره شهر سنگ قبرهای متعلق به دوران اسلامی

رمزنگاری از نقوش و علائم گورستان اِرَمو شهرستان دره شهر سنگ قبرهای متعلق به دوران اسلامی

 

 

آن‌چنان در بررسی متون جغرافیایی و باستان‌شناسی مشخص است همواره این مکان موردتوجه جهانگردان و مسافرانی بوده که قدم به خاک لرستان می ­نهادند. از مهم‌ترین این افراد می­توان دمورگان)، راولینسن و استین ) اشاره کرد، آقای دمورگان نه‌ تنها تاریخ این شهر را به دوره ساسانی منسوب می ­دارند بلکه پیشینه ساخت آن را به دوره عیلام عقب برده و آن را ماداکتو دومین پایتخت عیلام معرفی می­ کند.

 

لازم به ذکر است یادآور شوم هم­ اکنون مردم بومی شهر «درهّ­ شهر» برخلاف آنچه خانم سیمین لک­ پور به‌ اشتباه در صفحه ۱۲ کتاب کاوش و پ‍پژوهش‌های باستان­شناسی درهّ­شهر از زبان مردم بومی آن را «سیمره» نوشته؛ آن را کَلِکْ (خرابه) و ماداکتو می­نامند. راولینسون نیز که از خرابه­های سیمره بازدید کرده، با توجه به روایات محلی و مقایسه آن با شهر ساسانی سیروان در نزدیکی سیمره، آن را متعلق به دوره ساسانی می ­داند استین نیز خرابه­های شهر سیمره را متعلق به دوره ساسانی دانسته و به‌احتمال وجود آثار اشکانی در این محل اشاره می­ کند.

 

نخستین بررسی­های باستان­شناسی در سیمره در سال ۱۳۶۲ هجری­ شمسی از طرف سازمان میراث فرهنگی کشور به سرپرستی آقای سیف­الله کامبخش انجام گرفت، وی علاوه بر برسی، به گمانه­ زنی پراکنده و تعیین نقشه ا­ی عرصه و حریم شهر پرداخت. نخستین فصل کاوش باستان­شناسی سیمره در سال ۱۳۷۴ هجری شمسی به سرپرستی نصرت­ الله معتمدی آغاز گردید و پس‌ازآن ۹ فصل کاوش به سرپرستی خانم سیمین لک­پور در این منطقه صورت گرفت.

 

براساس نتایج کاوش­های خانم لک­پور و با توجه به آثار معماری، عناصر تزیینی وابسته به معماری و نیز سفال­های به‌دست‌آمده، شهر سیمره متعلق به دوران اسلامی بین نیمه قرن دوم تا چهارم هجری بوده  و آثار مربوط به اشکانی و ساسانی از آن به‌دست‌آمده نیامده است. آخرین برسی­های انجام‌شده در شهرتاریخی درهّ­شهر شاهد به دست آمدن سفال­های از دوران مس و سنگ جدید، عیلامی، پارت و اشکانی و قرون اولیه اسلامی (از فتح اعراب تا قرن هفتم) است.

 

بررسی منطقه ­:

براساس طرح سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان ایلام، بخش غربی شهرستان درهّ­شهر، واقع در محدوده بخش مرکزی (اِرمُو)، منطقه مورد برسی به شمار می­آید. این منطقه از جنوب به جاده اصلی پلدختر به درهّ­شهر، از شمال به رودخانه سیمره، از غرب و شرق به پادامنه‌های کبیرکوه محدود است.

 

این منطقه­ کوهستانی دارای چشمه ­های فراوان و رودخانه­ هایی است که پس از به هم پیوستن، رودهایی مثل دَمان را به وجود می­آورند که به رودخانه سیمره می­ریزند. جنگل­ها و بیشه­ های نسبتاً انبوه منطقه زمینه مناسبی را برای حضور عشایر فراهم آورد. در بررسی و شناسایی حوزه­  شرقی بخش مرکزی درهّ­شهر، توسط نگارندگان برای نمونه جمع‌آوری و مطالعه سفال­های مطالعه سفال­های دوره اسلامی شهر تاریخی سیمره، بیست‌وسه محوطه باستانی اعم از گورستان، محوطه و بنا شناسایی گردید. طیف زمانی محوطه­ های مذکور از عصر مس و سنگ جدید تا دوران اسلامی متأخر را در برمی‌گیرد. در میان بیست‌وسه محوطه شناسایی‌شده، چهار محوطه متعلق به دوران پیش‌ازتاریخ، هشت محوطه مربوط به دوران پارت ساسانی و پنج محوطه مربوط به ساسانی- اسلامی و شش محوطه مربوط به دوران اسلامی متأخر هست

 

 

ویژگی‌های عام سنگ‌قبرهای گورستان اِرمو:

 

حوه استقرار سنگ‌قبرها ، شکل و پیکره سنگ‌قبرها ، نوع حجاری و پرداخت سنگ، نوشتار و آرایش خطوط ، نقوش، اشکال و مفاهیم نهفته در تصاویر.

انواع سنگ‌ قبرهای، قبرستان اِرمُو ازنظرنحوه استقرار:

سنگ مزارهای قبرستان اِرمُو به دو شیوه خوابیده (افقی) و ایستاده (عمودی) هستند. که در بعضی مناطق در یک قبر ترکیبی از این دو را با یکدیگر مشاهده می­کنیم ، در نمونه­ های ترکیبی یعنی مواردی که هم سنگ عمودی و هم سنگ افقی با یکدیگر به‌کاررفته‌اند معمولاً به معرفی و شرح‌حال متوفی مربوط می ­شود.

 

این سنت یعنی به­ کارگیری سنگ عمودی به‌عنوان سنگ مزار و اینکه از چه هنگام و به چه منظوری به سنگ افقی تبدیل‌شده یا اینکه کدام‌یک بر دیگری تقدم و تأخر دارند را نمی­توان به‌طور دقیق برسی کرد. با توجه به سنگ مزارهای گورستان ارمو و مقایسه آن با نمونه ­های مشابه و همزمان آن در گورستان­های چون آبدانان ، نهارخوران گرگان، گورستان سفیدچاه بهشهر ، بقعه شیخ امین الدین جبرائیل کلخوران و به‌خصوص سنگ‌قبر امیر اویس آل نوشیروان در دشت محال اردستان، این مطلب قابل دریافت است.

 

رمزنگاری از نقوش و علائم گورستان اِرَمو شهرستان دره شهر سنگ قبرهای متعلق به دوران اسلامی

رمزنگاری از نقوش و علائم گورستان اِرَمو شهرستان دره شهر سنگ قبرهای متعلق به دوران اسلامی

قبری با دو سنگ­قبر به روش خوابیده (افقی) و ایستاده (عمودی)، گورستان اِرمُو درهّ­شهر

 

رمزنگاری از نقوش و علائم گورستان اِرَمو شهرستان دره شهر سنگ قبرهای متعلق به دوران اسلامی

رمزنگاری از نقوش و علائم گورستان اِرَمو شهرستان دره شهر سنگ قبرهای متعلق به دوران اسلامی

 سنگ قبور عمودی، الف و ب گورهای محوطه­ای ۱۴۰ آبدانان، پ محوطه کونه کل ۲ آبدانان

رمزنگاری از نقوش و علائم گورستان اِرَمو شهرستان دره شهر سنگ قبرهای متعلق به دوران اسلامی

رمزنگاری از نقوش و علائم گورستان اِرَمو شهرستان دره شهر سنگ قبرهای متعلق به دوران اسلامی

 سنگ قبور عمودی، گورستان اصلی سفیدچاه

 

 

شکل و پیکره سنگ قبور گورستان اِرمُو:

 

الف- سنگ­های افقی:

سطح فوقانی سنگ­های افقی معمولاً به شکل مستطیل و بیضی بوده(تصویر شماره ۱و۲) که بنابر سنت­های رایج و اعتقادات بومی طراحی و اجرا گشتند. این قبیل سنگ­ها گاه با قطر کم (۱۰ سانتی‌متر) یا با قطر زیاد (۵۰ سانتی­متر)که شکل کلی مکعب مستطیل­های توپُر را تشکیل می­ دهند.

 

رمزنگاری از نقوش و علائم گورستان اِرَمو شهرستان دره شهر سنگ قبرهای متعلق به دوران اسلامی

رمزنگاری از نقوش و علائم گورستان اِرَمو شهرستان دره شهر سنگ قبرهای متعلق به دوران اسلامی

 

سنگ‌قبرهای افقی گورستان اِرمُو از منظری دیگر به دو شکل محرابی (با سطح مسطح- کتابی)  تقسیم می­ شوند(تصویر شماره ۳) که در ایران دارای پیشینه معماری است. طرح محراب که در اصل متعلق به دوره میتراییسم است. ایجاد مهراب و پرستشگاه و شکل نیم‌دایره (فریژی یا کلاه شکسته) قسمت بالای آن از مشخصات معماری مدیترانه است و مدیترانه درگذشته مرکز قلمرو آیین مهر بوده است. در این صورت محراب یک امر کاملاً مسیحی و بودائی نیست بلکه به سبک معماری معابد مهری بازمی‌گردد،  دکتر مقدم نیز منشأ محراب و مهراب­های معابد مهری ذکر کرده و محراب را معرب «مهراب»می‌دانند .

 

 

اولین سند مکتوب که در آن به محراب به‌عنوان جایگاه مقدس اشاره شد قرآن کریم است که در تمامی موارد مربوط به‌پیش از اسلام و پیامبران پیش از حضرت محمد (ص) است.

 

از سوی دیگر دکتر مقدم معتقد است که لفظ محراب معرب مهراب است، در متون تفسیر قرآن آمده از مصدر محاربه گرفته‌شده برای اینکه نمازگزار هنگام نماز با شیطان جنگ می­ کند، در لسان ابن منظور معانی مختلفی ازجمله: ارجمندترین جا در یک اتاق، ارجمندترین جای مجلس، بلندترین اتاق در یک‌خانه، نیایشگاه یهودیان، کنام یا زیستگاه شیر، خلوتگاه پادشاه برای محراب ذکرشده است، الاصمعی روایت کرده که عرب قصر را به خاطر شریف بودنش محراب نامند ، همچنین محراب را به معنای فرورفتگی­های طاقچه مانندی که بت­ها را در آن قرار می­دادند آوردند .

 

علامه طباطبایی در تفسیر آیه ۱۳ سوره سباء نوشته­اند کلمه (محاریب) جمع محراب است، که به معنای نمازگاه و محل عبادت است، عده­ای از مفسران نیز معتقدند محراب محل ویژه‌ای است در معبد که برای امام آن معبد یا افراد خاصی در نظر گرفته می ­شود، از سوی دیگر محراب به معنای تمام معبد آمده که جایگاه مبارزه با هوای نفسانی و شیطان است .

 

برخی مفسرین کلمه محراب را بالاخانه یا شاه‌نشین معنی کرده­ اند، محراب درواقع پیشگاه مجلس یا صدر اتاق، محل نماز و عبادت زرتشتیان است؛ اما امروزه محراب درواقع در جهت قبله است و بنابر آیات قرآن چنین استنباط می­ شود که پنجره­ای است به‌سوی نور (امروزه نیز در بسیاری از نقاط مردم هنگامی‌که به زیارت اهل قبور می­روند، با سنگ یا گچ طرح پنجره­ای را روی سنگ ایجاد می ­کنند که جهت ورود نور به قبر متوفی است. و چون در باور زرتشتی و اسلامی نور نماد خداست، در پیرامون محراب مساجد آیه­ های از سوره نور و در مرکز طاق آن قندیل یا چراغ دان اجرا می­ شده است.

 

پیشینه این سنگ‌قبر در منطقه به دوران تاریخی اشکانی و ساسانی و تا صفویه می­رسد. نمونه این سنگ‌قبرها درگورستان اِرمُو قبرهای متعلق به قرون متأخر اسلامی روداریم که بر روی سنگ­های این گورستان انواع نقوش مربع، مستطیل، تسبیح، مُهر نماز، آب­پاش، ترنج، شانه، کریکت قالی­بافی و شکل ترنج، قلیان، خنجر را داریم که نشان دهند این است که متوفی شیعه بودن فرد متوفا و اسلحه نماد آمادگی جهاد و جنگ طبق علیه کفر بوده است، این نوع نقوش قبور مشابه نقوش قبرهای محوطه شهیدگاه بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی و نقوش قبور شهید اقبال زینی­وند شهرستان درهّ­شهر است.

 

رمزنگاری از نقوش و علائم گورستان اِرَمو شهرستان دره شهر سنگ قبرهای متعلق به دوران اسلامی

رمزنگاری از نقوش و علائم گورستان اِرَمو شهرستان دره شهر سنگ قبرهای متعلق به دوران اسلامی

 نوشتار و آرایش سنگ قبور نمادین سنگ قبور ارمو درهّ­شهر

 

پس از اسلام، از سده چهارم هجری به بعد بر سنگ قبور حکاکی شد. که چه پیش از اسلام و چه پس‌ازآن، دریچه­ای رو به خداست و حقیقت هستی تلقی می­ شده و کندن تصویر آن بر سنگ‌قبرهابی‌ارتباط نیست،از قرن ۴ تا ۶ هجری روی سنگ‌قبرها کنده­ کاری­هایی دیده می­شود که نقوش مشابه پارچه­ های سلجوقی دارد.

 

بهترین نمونه آن‌ی ک سنگ‌قبر است که از سنگ دگرگون‌شده درجه پایین که به نام اسلیت از مجموعه دگرگونی شیست­های کبیر کوه معروف است به رنگ قهوه­ای ساخته‌شده است و فرم نقوش محرابی که با خطوط زیگزالی پرشده است و نقش گل چند پر که در فواصل بین آن‌هاقرارگرفته است.

 

در فرم محراب کوچک‌تر نقش زیگزالی با تراکم بیشتر پیاده‌سازی شده است و نقش نیم‌دایره و فرم انتزاعی برگ در فواصل آن‌ها قرار دارد و در مرکز محراب فرم شبیه به درخت که از خطوط هندسی ایجادشده است و دوگل در بین آن‌ها قرار دارد احاطه‌شده است. طرح صندوقی (مکعبی) نیز از صندوق­های چوبی و فلزی که بیشتر از دوران تیموری متداول می شود و نمونه­های از آن در محوطه قبور روستای قلعه­ تسمه از توابع شهرستان درهّ­شهر مربوط به ۱۳۰۰ هجری قمری، آرامگاه امامزاده عباس ساری مربوط به قرن ۸ هجری قمری، امامزاده یحیی متعلق به قرن ۸ هجری قمری و منبت تلفیقی شش پر و شش‌ضلعی صندوق امامزاده زین‌العابدین متعلق به قرن ۹ هجری قمری، همچنین یکی از قالب‌های صندوق شاهزاده حسین ساری متعلق به قرن ۹ هجری قمری به شکل صندوق چوبی وجود دارد.

 

ب- سنگ­های عمودی: خود به چند گروه تقسیم می­ شوند:

 

سنگ­های عمودی کلاه فریژی (شکسته)، سنگ­های مکعبی، سنگ­های استوانه­ای

 

سنگ­های مسطح عمودی:

همان‌طور که گفتیم این دسته از سنگ­ها دو کارکرد داشته ­اند، حالت اول سنگ عمودی خود در حکم یک سنگ‌قبر کامل به­شمار می­آید که کلیه اطلاعات و احیاناً تصاویر مهم بر روی آن درج‌شده است. یکی از قابلیت­های این نوع سنگ­های ایستاده، استفاده از هر دو روی سنگ است. (یعنی هر دو طرف سنگ جایگاه اطلاعات و نوشتار و تصاویر هست).

 

نمونه­ های از این نوع سنگ قبور در گورستان ارمو، شهید اقبال زینی­وند درهّ­شهر، سنگ قبور آبدانان یافت شده که قابل‌مقایسه با سنگ قبور سفیدچاه بهشهر ومحوطه باستانی شهریری (روستای پیرازمیان مشکین­شهر) مربوط به هزارهای دوم پیش از میلاد یافت شده است،که رو و گهگاه هر دو طرف سنگ­های قبر و یادمان عمودی مسطح با نقوش انسانی همراه با خنجرهایشان حک‌شده‌اند.

نوع حجاری و پرداخت سنگ‌قبرها:

شیوه حکاکی­ها و ایجاد نقوش به دو صورت برجسته و گود (کنده) است که در نوع برجسته اطراف نقوش را حکاکی می­کردند تا نقش جلوه بیشتری داشته باشد و این کار دقت و زمان زیادی را می­ طلبید. نوع گود نیز مشخص است که نقوش را در سنگ حکاکی می­کردند تا مشخص شود. این روش در مقایسه با نوع برجسته دقت و زمان زیادی نیاز نداشت و بیشتر برای ایجاد قاب­بندی­ها و احادیث و نقوش خاص و کوچک مورداستفاده قرار می­ گرفت.

 

نوشتار و آرایش سنگ قبور:

سنگ‌قبرهای هر منطقه و کشوری تحت تأثیر معماری و فرهنگ آن منطقه است. مثلاً سنگ‌قبرهای اسپانیا و آفریقا دارای قوس­های هلالی نعل اسبی است که برگرفته از معماری خاص این مناطق است.

 

یکی از مهم‌ترین مواردی که به لحاظ مردم‌شناسی حائز اهمیت است وجود نقوش کنده­ای بر روی سنگ‌قبرهای عمودی و افقی است، سنگ قبور عمودی به‌صورت قاب‌بندی‌هایی که در بخش پیشانی عمدتاً بافرم نقوش انتزاعی کلاه مهری، نقوش برجسته زنجیر مانند، فرم گیاهی، مهر، تسبیح، خنجر، شمشیر، قیچی، شانه، بته­جقه، ترنج، نقش انسان، نقش انسان اسب سوار اسلحه، نقوش مربع، مستطیل، دایره، قیچی، نقش شانه، کریکت قالی­بافی، تزیین حلزونی، مقرنس­های لانه‌زنبوری، خطوط موازی، متقاطع، مورب، منحنی، زیگزاگ، کنده‌شده و در بخش پایین آیات قرآنی درون قاب بر سنگ نقر شده و گهگاه در گوشه­ ها نیم ستون­هایی در سنگ ایجادشده است، اما سنگ مزارهای افقی عمدتاً به دو شیوه قاب­ بندی­های منقوش محرابی و قاب­ بندی­های مزین به آیات و احادیث است که بر سطح موازی با زمین، بر روی سنگ حک‌شده است.

 

رمزنگاری از نقوش و علائم گورستان اِرَمو شهرستان دره شهر سنگ قبرهای متعلق به دوران اسلامی

رمزنگاری از نقوش و علائم گورستان اِرَمو شهرستان دره شهر سنگ قبرهای متعلق به دوران اسلامی

نوشتار و آرایش سنگ قبور نمادین سنگ قبور ارمو درهّ­شهر

رمزنگاری از نقوش و علائم گورستان اِرَمو شهرستان دره شهر سنگ قبرهای متعلق به دوران اسلامی

رمزنگاری از نقوش و علائم گورستان اِرَمو شهرستان دره شهر سنگ قبرهای متعلق به دوران اسلامی

 

کادرها (قاب­ها):

هدف از اجرای قاب­ها، تعریف حریمی جهت سامان­دهی کتیبه­ها و نقوش است. قاب­ها روی سنگ­های عمودی و افقی اجرا می­شدند، اما از دوره پهلوی بدین سو، به دلیل رویکرد عام هنرمندان در حذف تزیینات، استفاده از آن‌ها رو به کاهش نهاد.

 

در گورستان ارمو قاب­ها هماهنگ با ابعاد سنگ، به لحاظ طراحی متنوع شده است.

 

این طرح و قاب­ بندی­ها سه ویژگی مشترک دارند:

 

  1. مانند خود سنگ قبورشان، دارای تناسب به شکل مستطیل هستند.
  2. یک خط تقارن در محور طولی (و به‌ندرت در محور عرضی) دارند.
  3. شکل آن‌ها شبیه درگاهی طاق­دار (کلاه فریژی یا محرابی) است.
  4.  

طرح محرابی درواقع شامل کادر مستطیلی بر روی‌هم چسبیده یا به‌صورت مجزا هستکه دیک قسمت آیه، حدیث یا سال و مشخصات فرد متوفی نقر شده و در کادر دیگر که بزرگ‌تر است قاب­بندی­های با طرح محرابی ایجادشده که نقوش مختلفی را در آن حک کرده ­اند.

 

نقوش و علائم:

علاوه بر کتیبه ­ها، نقوش سنگ‌قبرها نیز کمک به شناسایی موقعیت اجتماعی، جنسیت و شغل متوفی و ثبت وقایع تاریخی می ­کند و تنها برای تزیین سطوح سنگ‌قبر نیست، بی‌شک این تصاویر و نقوش علاوه بر موارد ذکرشده، دارای معانی فلسفی خاص هستند که تحت تأثیر عقاید مذهبی، روایات و باورهای مردم شکل‌گرفته است.

 

همچنین نقش مذکور درواقع تجسم آثار معماری و حجم سه‌بعدی در فضای دوبعدی است. این موضوع را با توجه به نوع ایجاد شدن نقوشی چون مقرنس­ها بر بخش پیشانی سنگ یادمان عمودی و همچنین قاب محرابی ساده، مقرنس مانند و برگ نخلی یا به‌عبارت دیگر پرطاووسی می­توان دریافت. نمونه این نوع تزئینات در مقابر نهارخوران گرگان، مقابر پیرامون بقعه شیخ کلخوران اردبیل، مقابر محوطه شهیدگاه پیرامون بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی، گورستان­های متأخر اسلامی آبدانان، مقبره امیر اویس آل نوشروان واقع در اردستان، روستای اونار مشکین‌شهر، می­ توان دید .

 

به‌ طورکلی نقوش به‌کاررفته بر روی سنگ‌قبرهای گورستان اِرَمو درهّ­شهر را به پنج گروه می­توان تقسیم نمود که عبارتنداز:

 

نقوش گیاهی (استلیزه شده)، حیوانی، هندسی، نمادین، انسانی.

 

نقوش گیاهی که بیشترین و متنوع­ترین نقوش را شامل می­شود که درواقع از پیچک­ها، برگ­های اسلیمی و ختایی هستند. نقوش مزبور یادآور حجاری­های ایوان بزرگ طاق‌بستان است که در آن گل و برگ­های نیلوفر از زمین رو به سمت بالا کشیده شده است. درواقع «گل» و «برگ» و «درخت» نشانه سبزی وزندگی است و نمایانگر خوش‌یمنی و روزگار نیک است.

 

نقوش هندسی بعد از نقوش گیاهی بیشترین نوع نقوش مورداستفاده بر روی سنگ قبور اِرَمو درهّ­شهر که شامل نقوش دایره و نقوش شبیه برگ، خطوط زیگزاگ،مارپیچ، مورب، مستطیل، مثلث، امواج و محارب داخلی، خطوط موازی، مورب، دایره، مربع است

 

. به اعتقاد پیشینیان روان مرده به آسمان صعود کرده و در خورشید و ماه و ستاره مسکن می­گزیند. ازاینجا می­ توان علاقه انسان اولیه را به نمایش خورشید و حیوانات منسوب به آن مانند اسب یا قاطر برای سفر آخرت در تزئینات دریافت (. همچنین کادرهای سطح قبور که به شکل مربع یا مستطیلی یا طرح محرابی است. نقش خورشید که مظهر نور و گرما و جاودانگی و شکوه سلطنت است بر روی قبور به شکل دایره دیده می­ شود.

 

نقوش انسانی که در حد نادر انگشت شمارند بالباس خاص این دوران مشخص است که به‌صورت ایستاده است و نشان دهند مذکر بودن متوفی، شهید و همچنین نشان از شکارچی یا جنگجو بودن وی است. نقوش حیوانی نیز مانند نقوش حیوانی خیلی کم است که شاملاسب یا قاطر است که درواقع نشان از روح حیات متوفی، جان، عبور از یک مرحله یا جهان به دیگری، روح نور، عفت، معصومیت، نجابت، صلح و خیز برداشتن در میان ابرها به‌منزلهبزرگ‌تریندل‌بستگی ساکنان آن منطقه برای حاصل خیزی کشتزاران بوده استهست. همچنین اسب درواقع نشانه­ی میل و عشق به زندگی و گوه ایمانش به از سرگرفتن زندگی در جهان دیگر است .

نقوش نمادین ازجمله نقوش قابل‌بحث است که کمتر بدان پرداخته‌شده است، در گورستان­های هم‌دوره و مشابه با گورستان ارمو درهّ­شهر، همچون گورستان شهید اقبال زینی­وند واقع در شهرستان درهّ­شهر، گورستان­های متأخر دوره اسلامی آبدانان، گورستان سفیدچاه بهشهر مازندران، نهارخوران گرگان و دارالسلام شیراز مشابه این نقوش ولی به نسبت کم دیده‌شده است که عمده­ترین معانی این نقوش به ماهیت و جنسیت و شغل فرد متوفی دلالت دارد،

 

ضمن اینکه م ی­تواند دعا یا آرامش، رحمت و خوش‌یمنی را برای متوفی در جهان دیگر طلب کند. نقوشی چون دایره، آینه، آب­پاش، قلیان ، میخ، مربع، چکش، تبر، ترازو، دوک نخ‌ریسی، کریکت قالی­بافی، شمشیر، خنجر، تیر و کمان، نیزه است، دوایر یا نقش خورشید نشانه آزادگی، تیشه نشانه بنایی، تیغ و آینه نشانه آرایشگر بودن است  به‌طورکلی عمده­ ترین مفهومی که از نقوش به‌خصوص نمادین می ­توان استنباط کرد، درواقع طلب بخشش و رحمت و باریدن نور الهی بر قبر متوفی است. سایر مفاهیم نقوش اشاره به شغل و جایگاه و جنسیت متوفی است. سنگ‌قبر مردان با اشکالی مانندخنجر، شمشیر، تفنگ، اسب و سنگ‌قبر زنان با اشکالی مانند شانه، قیچی و آینه مشخص می­شود؛ که این نقوش حتی برای افراد عادی و بی­سواد هم قابل‌فهم است.

 

رمزنگاری از نقوش و علائم گورستان اِرَمو شهرستان دره شهر سنگ قبرهای متعلق به دوران اسلامی

رمزنگاری از نقوش و علائم گورستان اِرَمو شهرستان دره شهر سنگ قبرهای متعلق به دوران اسلامی

نوشتار و آرایش سنگ قبور نمادین (آب­پاش، دوایر متحدالمرکز، مستطیل، قلیان) در سنگ قبور ارمو درهّ­شهر

 

نتیجه ­گیری:

گورستان اِرَمو واقع در بخش مرکزی شهرستان درهّ­شهر از منحصربه‌ فردترین گورستان­­های قرن متأخر اسلامی هست که در شمال شرقی شهرستان درهّ­شهر قرارگرفته است. تزئینات روی سنگ قبور به دو صورت کتیبه‌نگار و نقوش متنوع نشان دهند ماهیت و موقعیت اجتماعی و مذهبی متوفیان است؛ که به دو شیوه گود و برجسته بر روی سنگ ایجادشده است. سنگ‌قبرهایارمو درهّ­شهر به برگه‌های صندوقی، کتابی و محرابی است. با شاهکارهایی از نقوش متنوع و بی‌همتانی که قلم هنرمندان حکاک این مرزوبوم آن را خلق کرده‌اند. نقوشی که از طبیعت سرشار وزندگی ساده و بی‌پیرایه مردم این سرزمین سرچشمه گرفته، کتابخانه سنگی بی‌نظیری را از هنر، معیشت و اعتقادات آنان خلق کرده که تحسین هر بیننده‌ای را برمی‌انگیزد.

 

این کتابخانه سنگی یکی از غنی­ترین گنجینه‌های اعتقادی و معیشت و به‌طورکلی فرهنگ بومی منطقه را به نمایش می­ گذارد، فرهنگی که در هیچ‌یک از کتب تاریخی و سفرنامه­ها اشاره­ای به آن‌ها نشده و چنان صادقانه و زیبا حکایت مرگ وزندگی مردمان بومی را به تصویر کشیده که به‌راحتی می­توان زیبایی و سادگی روح زندگی مردمان سال­های دور این ناحیه را بازسازی کرد.

 

سنگ نشان­ها که هرکدام خلاصه­ای از زندگی دنیوی و آرزوهای زندگی جاودانی صاحب گور را به نمایش می­گذارد و توسط حکاکان بومی خلق‌شده‌اند، حکاکان هنرمندی که بهنظر می­رسد در همین منطقه زندگی کرده و با توجه به طبیعت منطقه که به لحاظ کوهستانی بودن از مسیر تقاطع فرهنگ­ها تا حدود بسیار زیادی به دور وغنای بومی خود را حفظ کرده است از نماد­هایی بهره برده­اند که در اقصی نقاط گیتی از آن استفاده‌شده گویا مفهوم آن‌ها یکی یا به هم بسیار نزدیک است.

 

گویا نمادها در ناخودآگاهی ریشه­های عمیق دارند با منشأ زندگی و تخیل جوش‌خورده‌اند بدین معنی که مبین رشته­های جادویی و روحانی­ای هستند که نخستین آدمیان را به جهان می­پیوندند. نخستین تصاویر که بشر خلق کرد و پژوهشگران برای جستجو و کشف آنها اولویت قائل بودند و در وهله اول مطمع نظر قرار گرفتند، نمودگار حس انتزاع گرایی آدم­های بدوی یا اولیه است.

 

سنگ‌قبرهای از قرون متأخر اسلامی در کنار سنگ قبور دوره معاصر در این قبرستان بازگوکننده و گواه بر این است این قبرستان در دوره­های بعدی تا زمان حال موردتوجه عمیق بوده است. طرح سنگ­ها بخصوص مقرنس­های حاشیه­ای، فرم لچکی، فرم محرابی یادآور عناصر معماری و سایر تزئینات به‌کاررفته در جای­جای بقعه امام­زاده است.

 

به‌طورکلی نقوش سنگ­قبرهای گورستان محوطه امام­زاده باباسیف‌الدین ارمو درهّ­شهر شباهت فراوانی با بیشتر گورستان­های همدورة خود، ازجمله با نقوش سنگ قبور شهید اقبال زینی­وند، وحدت آباد، و شیخ ­مکان از توابع شهرستان درهّ­شهر، گورستان­های متاخر دوره اسلامی آبدانان، گورستان سفید چاه بهشهر مازندران، نهارخوران گرگان، نقوش قبرهای محوطه شهیدگاه بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی و بعدازآن گورستان دارالسلام شیراز (به لحاظ نقوش گیاهی و به‌خصوص نقش انسانی، نقوش نمادین و حتی قاب­بندی­های نوع برگ و گیاهی انتزاعی) و با سنگ‌قبر انوشیروان در اردستان (به لحاظ قاب­بندی به شکل محراب و مقرنس­کاری­های بالای سنگ عمودش کنار سنگ‌قبر) و قبور آرامگاه شیخ شهاب­الدین اهری، در اهر و به­خصوص سنگ‌قبر خود شیخ (که شباهت بی­چون و چرایی با برخی از سنگ قبور گورستان ارمو دارد مخصوصاً نقش دوایر به شکل بته­جقه بر روی آن)، همچنین با نقوش سنگ مزارهای بقعه شیخ کلخوران اردبیل (به لحاظ قاب­بندی و طرح محرابی) شباهت فراوانی دارد.

 

گورستان ارمو درهّ­شهر ازنظر تنوع نقوش و کیفیت اجرای آن و نوع سنگ­های به‌کاررفته در آن، نسبت به گورستان­های مشابه و مذکور در سطح بهتر و بالاتری است. در اینجا باید به این نکته توجه شود که گورستان ارمو به لحاظ نقوش نمادین و هندسی و نقوش گیاهی استلیزه شده به‌کاررفته در آن از تنوع و کمیت بالایی برخوردار است و در مقابل نقوش انسانی و حیوانی در آن کم است. مفهوم کلی نقوش بیانگر طلب جاودانگی، سعادتمندی و پرواز و آزادگی و آمرزش و بارش نور و رحمت الهی برای فرد متوفی است. ضمن اینکه سایر مفاهیم نقوش اشاره به شغل و جایگاهش در جامعه و جنسیت متوفی است. همچنین باید متذکر شد که وجود علائم نمادین مهر، تسبیح، آب­پاش نشان از مسلمان و شیعه بودن مردم این منطقه را بعد از فتح اسلام می­ باشد.

http://antique-book-treasure.ir/wp-content/uploads/2017/06/699329-icon-57-document-download-128.png
http://antique-book-treasure.ir/wp-content/uploads/2017/06/d.jpg دانلود با کیفیت اصلی و لینک مستقیم
http://antique-book-treasure.ir/wp-content/uploads/2017/06/5vc012zs.png فرمت فایل PDF و .. می باشد .
http://antique-book-treasure.ir/wp-content/uploads/2017/06/9c3qkt89.png حجم فایل : 24MB
http://antique-book-treasure.ir/wp-content/uploads/2017/06/t9fmy53i.png قابل مشاهده در Mobile و Tablet و Laptop

توضیحات
به این مطلب امتیاز دهید.
5 / 0
[ 0 رای ]
بازدید : 111 views بار دسته بندی : دسته‌بندی نشده تاريخ : ۲۵ بهمن ۱۳۹۵ به اشتراک بگذارید :
دیدگاه کاربران
    • دیدگاه ارسال شده توسط شما ، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
    • دیدگاهی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با مطلب باشد منتشر نخواهد شد.

admin
مرتضایی. علی
پنج شنبه , ۷ اردیبهشت ۱۳۹۶
پاسخ دهید

از صمیم قلب برای دزد اطلاعات میدانی خودم متاسفم که آنها را در سایت های گوناگون به اسم خود ارائه کرده است. از مدیرت محترم این سایت عاجزانه خواهش میکنم این مطلب را از سایت پاک نموده و به چنین افراد دزدی برای کسب شهرت اجازه قدعلم کردن ندهند. خواهش میکنم بررسی بفرمایید.

برچسب ها

، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ،